Zabytki PDF Drukuj Email
Wpisany przez Administrator   
wtorek, 25 marca 2008 09:58
  • Baszta "Brama Górna"brama350
Od strony południowej do miasta prowadziła tzw. „Górna brama”, z ostrołuczym przejściem i budynkiem strażnika z boku. Przed zewnętrznym pierścieniem murów znajdowała się fosa. Sama brama, jak wynika z rysunku Wernera z 1747r., rysunku z 1829r. i dawnych opisów składała się z umieszczonego w osi obecnej ulicy , w linii wewnętrznego pierścienia murów, sklepionego przejazdowo budynku bramnego, zwieńczonego czterospadowym dachem, pochodzącego z końca XV w. oraz bramy zewnętrznej zwieńczonej blankami. Na linii przejazdu bramnego obszar międzymurza wydzielony był dodatkowymi odcinkami kamiennych murów.

W 1 połowie XIX w. całość składała się z więzienia w wieży bramnej, mieszkania strażnika i szablonu, obok był tez dom szewca. Przed 1829 r. rozebrano bramę zewnętrzna, a wkrótce, w 1863r. , bramę wewnętrzna. Ostatnia zachowana część bramy, położona na zachód od przejazdu , przetrwała jako więzienie do 1935r. Rozbudowywana jeszcze w końcu XIX w wysoka , czterokondygnacyjna budowla nakryta dwuspadowym dachem, wzniesiona była na nowożytnej bastei.

W 1935r. podjęto decyzje o jej rozbiórce i wykorzystaniu polcylindra dawnych fortyfikacji do budowy nowego obiektu. Działania te miały doprowadzić do poprawy komunikacji i historycznego obrazu tej części miasta, a przewidywano na nie 20% dotacje Urzędu Konserwatora Zabytków Prowincji Dolnośląskiej.

W 1936 r. rozebrano dawną część wiezienia Górnej Bramy i wybudowano na tym miejscu , według projektu lokalnego architekta Plumeckego , schronisko młodzieżowe , nawiązując tym samym forma do renesansowej baszty łupinowej , jakiej w rzeczywistości na tym miejscu nigdy nie było. Uwagi Konserwatora Zabytków Prowincji Dolnośląskiej , Gunthera Grundmanna, z 1936r. ograniczały się do wytknięcia zbyt dużych otworów okiennych i zbyt małej ilości kamienia polnego w fundamencie. Konserwator proponował dodatkowo zmniejszenie optyczne okien przez ujęcie ich w obramienia z czerwonego piaskowca. Niestety podczas budowy schroniska zasypano resztki południowej fosy miejskiej. Dla zrównoważenia tych strat Plumecke podwyższył przedpiersie murów przy Górnej Bramie .

Z polecenia konserwatora zabytków usunięto również w 1938r. XIX-wieczny detal architektoniczny
z sąsiedniego budynku w celu stworzenia historycznej atmosfery. Dwukrotnie tez w 1937 i w 1941 rozbierano zagrożony katastrofa zewnętrzny , a potniej i wewnętrzny mur obronny obok schroniska, rekonstruując go następnie do pierwotnej wysokości. Schronisko o nazwie „Jugendburg” mieąściło się na parterze mieszkanie dozorcy , wyżej świetlice , a na trzeciej kondygnacji sypialnie. Obecnie znajduje sie tu siedziba TMNiZN.


  • Kościół pw. św. Wojciechakosciol
Rok 1038 to legendarna data fundacji p.w św. Wojciecha usytuowanego na północ od miasta. Data ta związana jest z translacja zwłok św. Wojciecha do Pragi po najeździe czeskiego księcia Brzetysława.. W 1951 r E.Walter stwierdził nawet, że kościół w Niemczy założył w 997 r. sam św. Wojciech, jako arcypasterz diecezji praskiej, a imię jego, jako wezwanie wybrano dla kościołów we Wrocławiu, Niemczy i Miliczu z powodu zatrzymania sie w tych miejscach orszaku przewożącego po najeździe w 1039 r doczesne szczątki świętego z Gniezna do Pragi. Prace wykopaliskowe prowadzone w tym kościele w 1960 r potwierdziły ślady pierwszej budowli murowanej usytuowanej pod obecna kaplica cmentarna. Według J. Hawrota pierwotny kościół był orientowaną budowlą jednonawową, zbudowaną z dużych ciosów kamiennych , zapewnie krytą płasko , założoną na prostokącie o wymiarach 7,5 x 16 m, a powstałą w wieku XI lub wcześniej.

Pierwsze wzmianki o kościele pochodzą jednak dopiero z 1244 r., kiedy Bolesław Rogatka nadał w Niemczy , w kościele św. Wojciecha , przywileje dla budowy katedry wrocławskiej . W 1295 r., w wyniku lokacji miasta na wzgórzu niemczańskiego grodu , powstał tam kościół filialny wobec kościoła św. Wojciecha- obecny kościół parafialny. Patronat nad obiema świątyniami należał do biskupa wrocławskiego . W 1295 r. Książę Henryk V stwierdził, że mieszkańcy Niemczy często chodzą poza mury miejskie do kościoła św. Wojciecha . W 1428 r. husyci , lub w 1434r. wojska wrocławskie atakujące zajęte przez husytów miasto , zniszczyły średniowieczne obwarowania miasta i usutuowany poza nimi kościół św. Wojciecha . Być może wówczas ustało pierwotne jego wezwanie. Po raz pierwszy kościół pełniący wówczas funkcję kościoła cmentarnego przejęli protestanci.

W 1612 r., za księcia brzeskiego Jerzego , rozpoczęto budowę nowego kościoła cmentarnego p.w św. Jerzego – prostej jednonawowej budowli z pokaźną sygnaturka. W 1697 r. kościół cmentarny został odebrany protestantom, by w 1707 r znów do nich wrócić. W 1769 r nastąpiła jego przebudowa i renowacja ołtarza, zaś w 1772 r kościół otrzymał nowy dzwon. W 1857 r., z powodu rozbiórki starego kościoła parafialnego , msze odbywały sie tymczasowo w kaplicy cmentarnej św. Jerzego, należącej wówczas do ewangelickiej diecezji brzeskiej.

W 1887 r. podjęto decyzję o remoncie kaplicy ze względu na jej zły stan techniczny, a w kwietniu 1888 r rozpoczęto prace prowadzone przez niemczańska firmę Bernhardt i Plumecke. Przebudowa polegała na wymianie więźby dachowej i stropu oraz wybudowaniu nowej empory muzycznej. Rozebrano również zakrystie po stronie północnej, pozostawiono tylko sklepienie nieużytkowanej krypty. W trakcie remontu wykonano także nowa drewnianą sygnaturkę z ażurowym hełmem wieloprześwitowym i licowanie obramień okiennych glazurowaną cegłą. W 1937 r. i 1944r. planowane było wyposażenie kościoła w witraże znanej śląskiej firmy Seiler. Po 1945 r. światynia odzyskała pierwotne wezwanie św. Wojciecha .


  • Krzyż pokutnykif_2142
Zwyczaj wykonywania krzyży pokutnych dotarł na Śląsk z Europy Zachodniej prawdopodobnie w XIII w. Od roku 1300 stał się zobowiązującym kanonem prawa i jako taki przetrwał do polowy XVI w . Zakorzenił się jednak mocno w tradycji ludowej i krzyże stawiano nadal do drugiej polowy XIX wieku.

Morderca po udowodnieniu jemu winy zobowiązany był do pokrycia kosztów pogrzebu ofiary , przewodu sadowego oraz do utrzymywania i wychowywania dzieci zabitego. Rodzinie zamordowanego przysługiwała głowszczyzna (ekwiwalent za głowę zabitego) - kwota pokutna, którą musiał wypłacić sprawca zbrodni. Wyrok obejmował także przekazanie określonej ilości wosku kościołowi oraz zamówienie mszy żałobnych . Dodatkowo zalecano odbycie boso pielgrzymki do miejsca świętego - Jerozolima lub Rzym. W miejscu popełnienia zbrodni morderca musiał wystawić własnoręcznie wykuty krzyż lub wznieść kapliczkę. Niekiedy do wyroku dodawano inne kary , jak na przykład przejście nago przez wieś lub leżenie krzyżem na grobie ofiary.

Na niektórych z zachowanych krzyży wykuto wizerunki narzędzi zbrodni: miecza, kuszy, luku, topora, dzidy, łopaty , a nawet nożyc do strzyżenia owiec. Na niemczańskim krzyżu pokutnym widnieje topór. Nie wiadomo , kto użył tego narzędzia w zbrodniczych zamiarach. Nie wiemy też, na kim zabójstwa dokonano. Dostępne dokumenty nie wspominają o dramacie , jaki tu się niegdyś rozegrał. Pozostał jedynie milczący dowód pokuty i skruchy zabójcy – ów krzyż pokutny z wyrytym wizerunkiem topora.                         Szacuje się , ze w całej Europie zachowało się około 7 tysięcy takich krzyży. Najwięcej jest ich w Niemczech . W Polsce krzyże i kapliczki pokutne spotkać można przede wszystkim na Śląsku , głownie na obszarze lewego dorzecza Odry.


  • Mury obronnekif_1022
Pierwotny system obrony grodu niemczańskiego charakteryzował się ogrodzeniem z twardych , zaostrzonych belek, ułożonych w dość regularne warstwy przysypane ziemia tzw. Tyńc.

Dawne grodzisko po przeniesieniu na prawo miejskie (1282r) otoczone zostało murami w roku 1296. Zostały one zniszczone przez wojska antyhusyckie po zdobyciu Niemczy. Odbudowane ponownie w 1470r. otaczaly wińcem - owalne i położone na stoku wzgórza - miasto i posiadały dwie bramy: Dolna (kierunek na Wrocław) i Górna (kierunek na Ząbkowice). Brama Dolna - zwana też Zamkową usunięta została w 1849 r, a w roku 1862 rozebrano Bramę Górną.
Do naszych czasów zachował się tylko fragment gardzieli bramnej ze strzelnicami, z dawnej bramy Górnej. W latach 1929-1932 zrekonstruowano w celach upiększających Bramę Dolna – z orłem trzymającym tarczę herbową miasta.
Z dawnego wieńca murów obronnych zachowało się 30%, które wymagają fugowania w miejscach rozpadu.



  • Kościół p.w św. Piotra i Pawła300kosciol

Powstanie pierwszego kościoła datuje się na rok 1295. Brak jednak wiadomości o jego dawnym wystroju. W roku 1633 uległ pożarowi. Budowę nowego kościoła zakończono w roku 1655. W 1852 stwieredzono, że kościół z uwagi na zły stan techniczny nadaje się jedynie do rozbiórki. Obrzędy religijne przeniesiono do kaplicy św. Jerzego. Na budowę nowego kościoła przeznaczono działki, bezpośrednio przy rynku, a jego budowę rozpoczęto 21 kwietnia 1864 r. Zakończenie prac nastąpiło 28 grudnia 1865 r. Nowo zbudowany kościół ma 40 m długości, 20 m szerokości, a wieża 60 m wysokości. Z wyposażenia wnętrza na uwagę zasługuje chrzcielnica z 1777 r.





  • Zamekzamek5

Zamek położony jest na wyniosłym północnym zboczu wzniesienia. Od wschodu obniża się jeszcze gwałtowniej. Dostep do zamku możliwy jest jedynie od strony miasta. Ten szczególnie dogodny w sensie obronnyn punkt stał się rychło siedzibą zamku, który istniał już w pierwszych wiekach państwowości polskiej, będąc też sezonową siedzibą Henryka Brodatego i jego żony Jadwigi.

Czy rozsławiony bohaterską obroną przed napaścią Niemców w roku 1017 gród znajdował się w miejscu obecnej lokalizacji zamku, nie wiadomo. Ostatnie badania uczonych polskich lokują ten gród w innej części miasta. Stanowczo twierdzić można , że w miejscu obecnego zamku wznosił się już w wieku XIII obronny gród kasztelanski. Zamek został zburzony podczas wojen husyckich, a ponownie odbudowany przez Fryderyka I, Piasta brzesko – legnickiego (1453-1488). Przebudowę zamku rozpoczęto w 1585 na życzenie Jerzego II – księcia brzesko - legnickiego. Prace prowadził Bernard Niuron przy pomocy mistrza murarskiego Hansa Lugana. Znamy treść listu, jaki Jerzy II skierował w 1585 r. do swioch synów Joachima, Fryderyka i Jana-Jerzego, polecając im, by dopilnowali zbudowania w zamku krytego gankiem krużganku, podobnego do tego, jaki Jerzy II zobaczył w 1545 r. podczas pobytu w Pradze czeskiej. W roku 1735 zamek spłonął z wyjątkiem murów najniższego piętra. Zachował się też oktogon starej kaplicy św. Jadwigi. Gruntownie przebudowany w 1830 r. Stanowi on obecnie zespół budynków murowanych, dwukondygnacyjnych, złożonych wokół nieregularnego wewnętrznego dziedzińca, którego część południowa zajmowała kaplica św. Jadwigi. Elewacje skrzydła wschodniego pokrywa dekoracja sgraffitowa o motywach geometrycznych.

Kamienica przy ul Królowej Jadwigi 1 (Rynek)

Historia 300

Budynek ten powstał około 1870 roku na miejscu dwóch barokowych kamienic zniszczonych podczas pożaru w 1859 r. usytuowany jest szczytowo w stosunku do ul. Piastowskiej.

To budynek przy zbiegu ulic Królowej Jadwigi i Piastowskiej. Stanowi południowe zamknięcie ciągu kamienic przy ul. Królowej Jadwigi. Posiada wejście w dłuższej ścianie południowej oraz narożne wejście do części handlowej.

Bryła

Budynek trzykondygnacyjny, z kondygnacją półpiętra strychowego, podpiwniczony, nakryty dachem pulpitowym z płytkim ryzalitem klatki schodowej pośrodku elewacji zachodniej. W przypadku tej kamienicy mamy do czynienia z ryzalitem pozornym. wysunięcie elewacji nie powiększa powierzchni pomieszczeń w budynku. Jedynie jest zaznaczone w grubości murów.

Fasada

Elewacja frontowa, południowa jest trzykondygnacyjna, sześcioosiowa, w tym dwie osie po prawej stronie w zryzalitowanej części narożnej z kondygnacją półpiętra, w pozostałej części umieszczono rząd okulusów naprzemiennie z okrągłymi medalionami, w których znajdują się głowy lwów. Cokół oblicowano płytkami ceramicznymi. Nad kondygnacją przyziemia biegnie profilowany gzyms. Całość zwieńczona jest arkadowym gzymsem z fryzem z motywem palmety (stylizowany liść palmy) i attyką. Otwory okienne i drzwiowe w przyziemiu zamknięte są łukiem półokrągłym. Wyżej okna są prostokątne, ozdobione plastyczną dekoracją w postaci naczółków wypełnionych wicią akantu z rozetą w środku i zamkniętych profilowanym gzymsem na konsolkach ozdobionych astragalem.

Elewacja frontowa, wschodnia. Podziały i dekoracja zachowane w podobny sposób jak w elewacji południowej, wyodrębnione są tu trzy osie z czwartą w zryzalitowanej części narożnej po lewej, dwa środkowe okna w przyziemiu ślepe.

Opracował G. Hada-Jasikowski na podstawie: Rafał Eysymont, Martyna Pajączek, Marcin Siehankiewicz (2003), Dom mieszkalny (kamienica mieszczańska) Rynek 37, karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa.


Poprawiony: poniedziałek, 16 lutego 2009 09:10